Neutralność czy kapitulacja? Sport wobec startu Rosjan na Paraolimpiadzie 2026

Decyzja Trybunał Arbitrażowego ds. Sportu w sprawie przywrócenia możliwości startu Rosjan i Białorusinów przed Zimowymi Igrzyskami Paraolimpijskimi 2026 obnaża głęboki podział w światowym sporcie. Oficjalnie mówimy o zwycięstwie zasad prawnych i sprzeciwie wobec „dyskryminacji ze względu na narodowość”. W praktyce o powrocie do wygodnej narracji, że sport może istnieć w oderwaniu od geopolitycznej rzeczywistości.

CAS uznał, że całkowity zakaz nałożony przez Międzynarodowa Federacja Narciarska (FIS) naruszał jej statutową neutralność polityczną. W konsekwencji zawodnicy, także paraolimpijczycy będą mogli startować pod neutralną flagą po spełnieniu wymogów określonych przez Międzynarodowy Komitet Olimpijski: bez flagi, bez hymnu, bez publicznego poparcia dla agresji, bez formalnych powiązań z aparatem państwowym.

Zwolennicy tej decyzji podnoszą argument, że odpowiedzialność zbiorowa jest sprzeczna z duchem sportu, a sportowcy nie powinni płacić ceny za decyzje polityków. Wskazują również, że wiele państw z Ameryki Łacińskiej oraz Afryki konsekwentnie sprzeciwiało się wykluczeniu, podkreślając potrzebę równego traktowania wszystkich zawodników.

Tyle że argument o „neutralności” brzmi dziś jak retoryczna zasłona dymna.

Sport w Rosji od lat jest integralnym elementem polityki państwowej. Sukcesy medalowe są wykorzystywane propagandowo, budują narrację o sile państwa i jego rzekomej odporności na sankcje. Start pod neutralną flagą nie sprawi, że rosyjskie media przestaną przedstawiać medale jako triumf narodowy. Nie sprawi też, że propaganda zrezygnuje z wykorzystywania sukcesów jako dowodu „powrotu do normalności”.

Jeszcze bardziej niepokojący jest kontekst podwójnych standardów. Podczas gdy instytucje sportowe wykazują daleko idącą elastyczność wobec zawodników z państwa-agresora, surowo reagują na gesty solidarności z ofiarami wojny. Symbolicznym przykładem jest sytuacja z udziałem ukraińskiego skeletonisty Władysława Heraskewycza, który został wykluczony z igrzysk za kask z odniesieniem do ofiar rosyjskich działań zbrojnych. W imię „apolityczności” ukarano sportowca upominającego się o pamięć o ofiarach. Wśród osób popierających jego wykluczenie znalazła się również nasz przedstawicielka w strukturach olimpijskich Maja Włoszczowska. Ten kontrast między surowością wobec gestu solidarności i otwartość wobec powrotu reprezentantów państwa-agresora trudno uznać za spójny z deklarowanymi wartościami.

Wymiar paraolimpijski nadaje sprawie jeszcze większą wagę. Międzynarodowy Komitet Paraolimpijski formalnie nie był stroną postępowania, lecz skutki wyroku są oczywiste. Ruch paraolimpijski odwołuje się do solidarności, godności i wrażliwości na cierpienie. W momencie, gdy tysiące osób w Ukrainie doświadczają trwałych okaleczeń wskutek działań wojennych, dopuszczenie reprezentantów państwa odpowiedzialnego za tę agresję – nawet w neutralnym stroju – budzi poważne moralne wątpliwości.

Nie chodzi o indywidualną winę sportowców. Chodzi o odpowiedzialność instytucji. Czy naprawdę wierzymy, że kilka formalnych oświadczeń o „braku poparcia dla wojny” wystarczy, by oddzielić sport od systemu politycznego, który z niego korzysta? Czy neutralność w obliczu agresji nie staje się w istocie wygodnym unikaniem odpowiedzialności?

Decyzja CAS i akceptacja tej linii przez MKOl to sygnał, że świat sportu odchodzi od ducha, na którym zbudowano ideę olimpijską. Zamiast bronić wartości takich jak pokój, solidarność i odpowiedzialność, instytucje wybierają formalizm i wygodną interpretację przepisów. To uderza w sam fundament olimpizmu, który miał być czymś więcej niż tylko zbiorem regulaminów.

Można bronić tej decyzji w imię prawa i formalnej równości. Trudniej obronić ją w imię wartości, które ruch olimpijski i paraolimpijski deklaruje od dekad. A bez tych wartości igrzyska pozostaną już tylko spektaklem pozbawionym moralnego ciężaru, który kiedyś czynił je wyjątkowymi.

Dodatkowo kilka państw, w tym Polska, zapowiada możliwość bojkotu ceremonii otwarcia jako formy symbolicznego sprzeciwu wobec dopuszczenia zawodników z Rosji i Białorusi. To pokazuje, że spór nie toczy się wyłącznie w salach trybunałów i gabinetach działaczy, ale również na poziomie decyzji politycznych i gestów o dużym znaczeniu symbolicznym. Co wydarzy się 6 marca i czy zapowiedzi przerodzą się w realne działania – czas pokaże.